Зборовите на пазарот на електрична енергија

Пазар ден однапред

Аукцијата на која се продава електричната енергија за следниот ден.

Секој ден, до утврден час, производителите кажуваат колку сакаат да продадат и по која цена, а снабдувачите колку сакаат да купат. Таму каде што двете криви се сечат, се формира цена за секој интервал од следниот ден. Тоа е најтранспарентниот пазар на електрична енергија во Европа, бидејќи резултатот се објавува во целост. Остатокот од трговијата — долгорочните договори, внатредневниот пазар, балансирањето — ја нема истата видливост.

Видете: Цени на електричната енергија во Европа

Зона на тргување

Територијата во која електричната енергија има единствена цена.

Во рамките на една зона на тргување, со електричната енергија се тргува како мрежата во неа да е неограничена: не е важно од кој крај доаѓа, цената е иста. Границите на зоните ги следат местата каде што мрежата навистина е тесна. Затоа Италија има седум зони, а Норвешка пет, додека Германија и Луксембург делат една. Земјата не е зона, а мешањето на двете дава бројки што не опишуваат никаков договор.

Видете: Цени по зони

EUR/MWh и EUR/kWh

Истата бројка, поделена со илјада.

Пазарот на големо смета во мегаватчасови; сметката на домаќинството — во киловатчасови. 100 EUR/MWh значи 0,10 EUR/kWh. Разликата меѓу таа бројка и она што го плаќа потрошувачот не е конверзијата, туку сè што се додава врз неа: дистрибутивната тарифа, преносната тарифа, давачките, акцизата, ДДВ и маржата на снабдувачот. Во многу земји енергетската компонента е помалку од половина од сметката.

Негативна цена

Ви се плаќа за да трошите. Се случува често.

Кога ветерот и сонцето произведуваат многу, а централите што не можат брзо да запрат продолжуваат да работат, понудата ја надминува побарувачката и цената паѓа под нула: оној што троши добива пари за тоа. Тоа не е грешка во податоците и не е ретко — Германија имаше котации под −18 EUR/MWh во септември 2026. На овој сајт негативните цени се прикажуваат какви што се, ниту филтрирани ниту сечени на нула.

MTU — интервалот на порамнување

Временската единица за која се формира цена.

До 30 септември 2025 европскиот пазар работеше во часови: денот имаше 24 цени. Од 1 октомври 2025 работи во четвртини час, па денот има 96. Последицата за секој просек што ја преминува таа граница: интервалите мора да се пондерираат со своето траење. Обична аритметичка средина би ѝ дала на четвртината час иста тежина како на часот и би го зголемила четирикратно придонесот на поновите денови.

Видете: Табелите интервал по интервал

Просек пондериран со траењето

Секој интервал тежи онолку колку што трае.

Дневниот просек не е збирот на цените поделен со нивниот број, туку збирот на цените помножени со траењето на секоја, поделен со вкупното траење. Кога сите интервали се со иста должина, двете се совпаѓаат. Кога не се — при преминот од часовни на 15-минутни интервали во 2025 или во ден со празнини — се разликуваат. За Романија, 1 октомври 2025 дава 124,05 EUR/MWh пондерирано и 124,56 непондерирано.

ENTSO-E

Здружението на европските оператори на преносните системи.

Ги обединува операторите на системите — оние што управуваат со високонапонските мрежи — од повеќе од триесет земји. Европската регулатива ги обврзува да објавуваат оперативни податоци, а ENTSO-E ги собира на заедничка платформа: потрошувачка, производство по извори, прекугранични размени, цени ден однапред, испади. Тоа е примарниот извор на овој сајт.

Видете: Извори на податоци

ОПС — операторот на преносниот систем

Оној што ја одржува високонапонската мрежа во рамнотежа.

Во секоја секунда, произведеното мора да биде еднакво на потрошеното, инаку фреквенцијата на мрежата отстапува и опремата се исклучува. Операторот на преносниот систем ја одржува таа рамнотежа и управува со водовите за голема моќност. Во Романија тоа е Transelectrica; во Германија ги има четири; во Франција — RTE.

EIC-код

Официјалното име на зоната, во 16 знаци.

Единствен идентификатор што ENTSO-E го доделува на секоја зона, секоја регулациона област и секој учесник на пазарот. Романија е 10YRO-TEL------P. Кодовите ниту се преведуваат ниту се скратуваат: тие се клучот со кој се бараат податоците и единствениот начин да се биде сигурен за која зона станува збор.

Интерконектор

Водот низ кој електричната енергија минува од една земја во друга.

Тоа може да биде надземен вод преку граница или подморски кабел долг стотици километри. Неговиот капацитет е ограничен, а кога е полн, цените од двете страни се разделуваат — оттаму доаѓаат големите разлики меѓу соседните зони. Забелешка: да се биде сосед на картата и да се биде интерконектиран не е исто. Норвешка и Холандија не се допираат, а сепак имаат кабел.

Видете: Разлики меѓу зоните

Увоз и извоз

Салдото на размената на една земја во даден момент.

Земјата увезува кога троши повеќе отколку што произведува и извезува кога произведува повеќе. Бројката се менува од час до час и, во многу земји, во двете насоки во текот на истиот ден. На овој сајт салдото се пресметува од физичките текови измерени на границата, а не од разликата меѓу производството и потрошувачката — двете не се совпаѓаат, бидејќи мрежата има загуби.

Удел на обновливите извори

Колкав дел од тековното производство доаѓа од обновливи извори.

Тоа е односот на производството од ветер, сонце, вода, биомаса и геотермална енергија спрема вкупното производство во тој момент. Не е исто што и „колкав дел од потрошувачката е обновлив“: земја што многу увезува има вистински микс различен од она што го произведува дома. И не е годишен просек — напладне, при сонце, уделот може да биде двојно поголем отколку ноќе.

Производство

Колку централите во една земја произведуваат во овој момент.

Моменталната моќност, во мегавати, собрана по извори: нуклеарна, водна, гасна, јаглен, ветер, сонце. Тоа не е енергијата на цел ден, туку она што тече во моментот на читањето — затоа бројката се менува при секое ажурирање. Доаѓа од известувањето на операторот на преносниот систем, па е оперативно мерење, а не вредност потврдена за порамнување. Извор што не известува се прикажува со цртичка, никогаш со нула: не знаеме не е исто што и ништо.

Потрошувачка

Колку влече мрежата на една земја во овој момент.

Оптоварувањето што го гледа операторот на преносниот систем, а не сумата на сметките на сите: ги вклучува загубите во мрежата и сопствената потрошувачка на централите. Се менува според часот, денот и годишното време — утрата и вечерите се врвовите, ноќите и празниците се долините. Не е еднаква на производството: разликата ја покриваат размените на границите.

Енергетски микс

Од кои извори доаѓа енергијата произведена во даден момент.

Процентите се пресметуваат од тековното производство, а не од потрошувачката. Разликата е важна: земја што увезува троши и енергија што никогаш не се појавува во нејзиниот микс, бидејќи е произведена зад границата. Миксот се менува од час до час — напладне расте сончевото производство, навечер опаѓа — и не треба да се меша со инсталираната моќност, која вели што би можело да се произведе, а не што се произведува.

Инсталирана моќност

Колку БИ МОЖЕЛ да произведе паркот на една земја, а не колку произведува.

Номиналната моќност на сите централи, собрана. Една земја може да има многу сончева моќност и на полноќ да не произведе ништо од неа — инсталираната моќност е горна граница, а не ветување. Се објавува еднаш годишно, а не во реално време, затоа на овој сајт стои до годината на која се однесува. Споредена со производството, покажува колку од паркот навистина работи во даден момент.

Видете: Инсталирана моќност

Складирање на енергија

Енергија оставена сега за да се искористи подоцна.

Батерии и пумпно-акумулациони хидроцентрали. Складирањето не произведува енергија, туку ја пренесува низ времето: зема од часот во кој енергијата е евтина и има многу од неа, а ја враќа во часот во кој е скапа и недостига. Затоа во податоците се појавува двапати, со спротивни знаци — како потрошувачка при полнењето и како производство при празнењето. Најмногу значи за растојанието меѓу излишокот напладне и вечерниот врв.

Прекуграничен тек

Колку моќност навистина минува преку границата, во една насока.

Тоа е физичкиот тек измерен на водовите, а не комерцијалниот договор. Двете не се совпаѓаат: електричната енергија го следи патот на најмал отпор, а не маршрутата наведена во трговијата, па продажба од една земја во друга може да помине низ мрежата на трета. На овој сајт салдото на една земја се пресметува од измерените текови на границата, токму затоа што тие велат што се случило, а не што е договорено.

Јаглероден интензитет

Колку грама CO₂ по произведен киловатчас.

Се добива со множење на производството од секој извор со емисионен фактор и делење со вкупното. Тоа е ПРОЦЕНКА, а не мерење: факторите се просеци за целиот животен циклус, а нова гасна централа емитира помалку од стара. На овој сајт бројката е означена како проценка секаде каде што се појавува, а користените фактори се објавени.

Видете: Методологија

Ценовна разлика меѓу зоните

Колку се оддалечени две зони, во евра.

Ако две добро поврзани зони имаат различни цени, енергијата тече од евтината кон скапата додека не се изедначат — тоа го прави европското спојување на пазарите. Кога разликата опстојува, тоа значи дека водот меѓу нив е полн или не постои. Затоа големата разлика е мерка за загушување, а не можност за профит: токму неможноста таа да се искористи ја одржува.

Видете: Најголемите разлики

Цена на големо

Берзанската цена, пред сè што се додава врз неа.

Секоја ценовна бројка на овој сајт е цена на големо. Врз неа потрошувачот ја плаќа дистрибутивната тарифа (нисконапонската мрежа во населбата), преносната тарифа (високонапонските водови), давачките и шемите за поддршка, акцизата, ДДВ и маржата на снабдувачот. Сите алатки на сајтот ја пресметуваат енергетската компонента и тоа го наведуваат до секој резултат.

Видете: Алатките