Një gigavat nën Otranto: kablli i Taqa-s do të lidhte Vlorën me Puljen

Gjeografia ka qenë gjithmonë bujare me Shqipërinë në kapitullin fqinjë detarë: përtej ngushticës së Otrantos qëndron ekonomia e tretë e Evropës, kronikisht e uritur për energji. Ajo që mungonte ishte teli. Projekti Taqa premton pikërisht telin — dhe meriton analizë me entuziazëm dhe skepticizëm në doza të barabarta.

Skema tregtare. Tri pjesë të ndërvarura: parqet — tre gigavat të rinovueshme në tokë shqiptare, premtimi i Masdar; kablli — deri në një gigavat HVDC në drejtimin Vlorë–Pulje, dosja e Taqa Transmission; dhe blerësi — Eni, „preferred offtaker” i energjisë së gjelbër, me plane të deklaruara për të ushqyer qendra të dhënash, përfshirë përmes centralesh me gaz me kapje karboni. Secila pjesë i justifikon ekonomikisht të tjerat; asnjëra s'qëndron në këmbë e vetme.

Pse Italia tërheq. Jugu italian importon strukturalisht, çmimet zonale të Puljes i rrahin mesataret shqiptare, ndërsa Roma e nënshkroi framework-un e Abu Dhabit pikërisht për të diversifikuar burimet adriatike. Për Eni-n, energjia shqiptare është edhe policë klimatike, edhe akses në një territor ku grupi ka histori të gjatë naftiere.

Çfarë e ndan letrën nga fundi i detit. Të gjitha dokumentet janë shprehimisht të paangazhuara; kabllot HVDC kushtojnë miliarda dhe rrinë vite në studime trasesh; ndërsa tre gigavatët gjenerues — pa të cilët teli s'ka ç'të transportojë — ekzistojnë sot vetëm në prezantime. Precedentët rajonalë të kabllove të shpallura e të ngrira imponojnë kujdes.

Pse ia vlen megjithatë të ndiqet. Sepse interesat janë të rënda dhe të rreshtuara — kapital emiratas, kërkesë italiane, burim shqiptar — dhe sepse vetëm perspektiva e prizës italiane e ka ndryshuar tashmë matematikën e çdo projekti të rinovueshëm në jugun e Shqipërisë. Tregjet lëvizin ndonjëherë me premtime; ekonomitë, vetëm me kabllo. Dallimi do të shihet në studimin e fizibilitetit.

Shkëmbimet e rajonit, në hartën interaktive.