Abu Dhabi–Tiranë–Romë: Gjiri hyn në energjinë adriatike

Investimet e huaja në energjinë ballkanike kanë pasur gjithmonë flamuj: gjerman dhe austriak në vitet 2000, kinez në vitet 2010, amerikan në linjën e gazit. Trilaterali i Abu Dhabit shpall flamurin e radhës — dhe një metodë të re hyrjeje në treg.

Metoda emiratase. Jo projekte të shpërndara, por arkitekturë e plotë e negociuar sovranisht: Masdar në gjenerim, Taqa në transmetim, framework ndërqeveritar si ombrellë, blerës spirancë që ditën e parë. Është modeli që fondet e Gjirit e kanë rafinuar nga Azia Qendrore deri në Afrikë: shteti-mikpritës merr paketën e tërë, kapitali merr afate, truall dhe bashkëbisedues të vetëm. Shpejtësia është atuja; transparenca konkurruese, viktima e zakonshme kolaterale.

Pse Shqipëria. Tri përgjigje plotësohen: burimi — diell jugor dhe erë e pashfrytëzuar, me truall relativisht të lirë; pozicioni — ura më e shkurtër drejt tregut italian; dhe pranueshmëria politike — një qeveri që nënshkruan shpejt kuadro strategjike dhe u ofron status special investimeve të mëdha, siç e tregoi edhe dosja Kushner. Për kapital që kërkon shkallë dhe shpejtësi, kombinimi është i rrallë.

Çfarë fiton dhe çfarë rrezikon Tirana. Fiton opsionin të bëhet eksportuese rajonale pa asnjë euro publike në gjenerim. Rrezikon atë që rrezikojnë të gjitha skemat e integruara të negociuara jotransparent: varësinë nga një zinxhir i vetëm investitor-blerës, kushte të bllokuara për dekada dhe — mësimi rajonal — projekte që mbeten në fazë memorandumi pikërisht sa zgjat konjuktura gjeopolitike.

Leximi i madh. Adriatiku bëhet terreni ku tre blloqe kapitali — amerikan në gaz, emiratas në elektrone, evropian në rrjete dhe rregulla — i ndajnë rolet në të njëjtin vend të vogël. Menaxhimi i këtij trekëndëshi, jo ndonjë megaprojekt i caktuar, është testi i vërtetë strategjik i Shqipërisë në dekadën që vjen.

Analizat e rajonit, në rrjedhën e lajmeve.