Önce teller, sonra kanatlar: Türk planlamasının sıra dersi

Elektrik sistemleri belirli bir sırayla kurulur ve yanlış sıra her pahalı teknolojiden çok maliyet çıkarır. Türk seçimi — üretimden önce şebeke — temelli bir yorum hak ediyor, çünkü göründüğünden nadir.

Neredeyse her yerde neden yanlış yapılıyor. Siyaseten güneş parkı kurdeleyle açılır; trafo merkezi açılmaz. İktisaden üretimin kuyrukta özel yatırımcıları var; şebekenin tek ödeyicisi var, regüle tarife. Zamansal olarak park iki yılda dikilir; ana hat yedide. Küresel sonuç: bekleyen 2.500 gigavat, bütün güneşlenmiş piyasalarda artan kısıntı ve geçişi sürdürmeye çağrılan sermayeyi ürküten negatif fiyatlar.

Doğru sıranın Ankara'daki somut anlamı. Anadolu güneşini İstanbul ve İzmir'e taşıyan doğu-batı koridorları, sonraki ihalelerin gigavatları var olmadan güçlendirilmiş; açık deniz tahliyesi tenderle birlikte tasarlanmış, sonra değil; ve daha yeni başlayan ulaşım elektrifikasyonu için yeniden boyutlanan kent merkezleri. TEİAŞ bu mantıkta planın uygulayıcısı değil, şartı oluyor.

Görünmez temettü. Önceden kurulan şebeke iki-üç yıl aşırı boyutlu görünür — sonra rekabet avantajı olur: hızlı bağlantı, on yıllık kuyruklu piyasalar yerine Türkiye'yi seçen yabancı sermaye demek. Yenilenebilir yatırım için küresel yarışta bağlantı süresi, rüzgâr kaynağı kadar sert bir ulusal pazarlama argümanı oldu.

Her şeyi doğrulayan test. Yayımlanan strateji değil, ilk yıllık rapor: vadedilen kilometrelere karşı devreye alınan hat kilometreleri. Türkiye'yi bu raporda beklemek — ve ancak ondan sonra yargılamak gerek.

Bölgenin şebekeleri, haber akışında.