Четиринаесетти обид: кај Чебрен, државата сака сама да го гради колосот на Црна
По речиси шест децении студии, четиринаесет обиди за доделување и последен гласен неуспех — распадот, во 2024, на партнерството со Грците од PPC и Archirodon —, премиерот Христијан Мицкоски објавува дека Северна Македонија е „блиску до одлуката” сама да ја изгради пумпно-акумулационата хидроцентрала Чебрен: 333–458 мегавати на реката Црна, годишно производство од 1–1,2 теравват-часови, инвестиција проценета на 1,5 милијарди евра заедно со каматите. Аргументот на владата: внатрешната стапка на рентабилност надминува 10%, значи проектот се држи сам — државата би подготвила физибилити студија и би избрала изведувач по FIDIC Yellow Book. Покрај енергијата, браната би наводнувала 60.000 хектари во Тиквешкото Поле и би обезбедила вода за пиење за децениите на климатските промени.
Редакција EuroEnergy · 1 мин читање · ажурирано 30 сеп. 2026 г.
Секоја балканска земја има проект-фантом што ѝ ја прогонува енергетската политика со генерации. Оној на Северна Македонија се вика Чебрен — а објавата дека државата се откажува да му бара стројници и го зема на своја сметка заслужува анализа отаде реториката.
Зошто пропаднаа тринаесетте обиди. Класичната комбинација: огромен проект за размерите на земјата, променлив политички апетит, концесиски услови препишувани со секоја влада и партнери кои пресметуваа, еден по еден, дека правниот и хидролошкиот ризик не вреди. Последната епизода — конзорциумот PPC–Archirodon — се распадна во 2024, по години преговори, точно како претходните.
Што се промени во пресметката. Пазарот. Пумпно-акумулациона централа денес вреди повеќекратно повеќе отколку во 2010: регионалната соларна експанзија очајно има потреба точно од услугата што Чебрен би ја продавал — складирање на пладнето и испорака навечер. Со 962 соларни мегавати дома и гигавати наоколу, тие 10% рентабилност што ги наведува премиерот стануваат кредибилни без субвенции.
Ризиците на соло-патот. Државата што гради сама, сама ги носи и ризиците: пробивања на трошоците — правило, не исклучок, кај големите брани —, финансирање од 1,5 милијарди на јавниот биланс и искушение за политизација на секоја етапа. FIDIC Yellow Book — проектирање плус изведба кај изведувачот — пренесува дел од ризикот, но не и магијата на целината.
Отаде мегаватите. Аргументот што може да го одржи проектот жив и политички: водата. Наводнувањето на 60.000 хектари во Тиквеш — винскиот регион на земјата — и резервите за пиење тежат, во клима што се суши, барем колку електричната енергија. Четиринаесеттиот Чебрен веќе не се продава само како централа, туку како инфраструктура за адаптација — и токму тоа му ја дава, можеби, првата вистинска шанса.
Хидроенергијата на регионот, во текот на вестите.
Други вести
Коментари
Бидете првиот што ќе коментира.