Miðlunarlónin: rafhlaðan sem vindurinn hleður á veturna

Evrópa eyðir milljörðum í rafhlöður til að geyma umframorku endurnýjanlegra orkugjafa. Ísland hefur áratugum saman átt stærstu „rafhlöðu” heims á hvern íbúa — hún heitir bara annað: miðlunarlón. Hvernig nýja vindorkuverið tengist þessari rökfræði er þess virði að útskýra, því þetta er heilt kerfislíkan.

Líffærafræði fyllingarinnar. Íslensk vatnafræði hefur árstíðabundinn galla: ár sem nærast á jöklum og snjó gefa mikið á sumrin og lítið á veturna, öfugt við notkunina. Lónin — Þórisvatn og systkini þess — eru til að færa sumarið yfir í veturinn, en rúmtak þeirra er endanlegt og í slæmum árum telja vaktmenn hvern rúmmetra. Vindurinn hefur öfuga árstíðasveiflu: stormar vetrarins eru eldsneyti hans. Lagðar saman fullkomna kúrfurnar tvær hvor aðra nánast eins og í kennslubók.

Hleðslubúnaðurinn. Vindmyllurnar dæla ekki vatni upp í móti eins og dælustöðvar meginlandsins; „hleðslan” er einfaldari og taplaus: þegar vindurinn framleiðir, framleiða vatnsvélarnar minna og ónotaða vatnið situr uppi, stöðuorka geymd fyrir álagstímann. Landsvirkjun hefur lýst þessu hlutverki berum orðum — vindurinn sem „sparar vatnið í stóru rafhlöðunum” — og þróar jöfnunarþjónustu byggða á þessu pari.

Hvers vegna ekki efnarafhlöður. Á mælikvarða íslenska kerfisins geyma núverandi lón stærðargráðum meira en nokkur raunhæf rafefnafræðileg uppsetning — og þau eru þegar greidd. Rafhlöður finna sinn sess í hraðri tíðniþjónustu; magngeymslan á sér þegar hálfrar aldar gamla lausn.

Útflutningshæft? Noregur beitir sömu rökfræði í stórum stíl; Alparnir sömuleiðis. Íslenski lærdómurinn er frekar hönnunarlexía: sá sem á vatnsafl með lónum ætti að stærðarmæla vindorku sína eftir götum vatnafræðinnar, ekki aðeins eftir meðalvindi. Árstíðabundin fylling er, í slæmu árunum, jafnvirði heillar stöðvar.

Orkugeymsla svæðisins, í fréttastraumnum.