Warmte wordt een publieke dienst: de wet die de warmtenetten omkeert

Nederland heeft besloten dat warmteleidingen publieke infrastructuur zijn, net als water en stroom. De Wet collectieve warmte passeerde op 9 december 2025 de Eerste Kamer en treedt vanaf medio 2026 gefaseerd in werking, en zet daarmee een sector op zijn kop die decennialang door private bedrijven werd gebouwd.

De gouden regel: 51%. Warmtebedrijven die collectieve netten exploiteren, moeten voor meer dan 50% in handen zijn van overheden — gemeenten, provincies of publieke netwerkbedrijven. Wie de meerderheid heeft, bepaalt het beleid: prijzen, uitbreidingen, bronnen. Bestaande private spelers — Vattenfall, Eneco en de rest — krijgen een overgang van 14 tot 30 jaar om hun investeringen terug te verdienen, voordat de netten volledig publiek worden.

Waarom het zover kwam. Stadsverwarming is een natuurlijk monopolie: de klant aan de leiding kan niet wisselen van leverancier. Jaren van gasprijsgekoppelde verhogingen holden het vertrouwen uit, precies toen de overheid honderdduizenden huishoudens vroeg hun ketel op te geven en zich te laten aansluiten. De wet antwoordt politiek: je wordt alleen aan een leiding gebonden als die leiding van de gemeenschap is.

Het besproken risico. Grote private exploitanten bevroren al tijdens de debatjaren nieuwe projecten, en gemeenten vragen zich af waar ze de miljarden en de ingenieurs vandaan halen. Voorstanders antwoorden dat publiek drinkwater nooit gebrek aan investeringen kende.

Voor de Europese context: het model wordt nauwlettend gevolgd — tussen mislukte privatiseringen en dure hermunicipaliseringen probeert Nederland een derde weg, vastgelegd in de wet.

De plaats van warmte in de Nederlandse transitie, op de landenpagina.